Từ ống bơ đến bơ bò

Văn hoá giải trí
04/02/2025 14:25
Văn hóa giải trí là “món ăn” tinh thần không thể thiếu, mang đến sự thư giãn và cảm hứng cho mọi người. Đặc biệt, trong lĩnh vực khoa học, công nghệ - Nơi thường gắn với sự khô khan của máy móc và thiết bị.
aa
Những kiểu uống mang phong vị Trung Hoa ở Hà Nội

Văn hóa giải trí chính là luồng gió mát, làm mềm mại những điều tưởng chừng khô cứng. Với bài viết "Từ ống bơ đến bơ bò", Tạp chí Tự động hóa Ngày nay hy vọng sẽ mang đến câu chuyện thú vị tới bạn đọc.

Từ ống bơ đến bơ bò
Mùi hương quê từ bát cơm mẹ nấu - Ảnh minh họa

Tôi nhớ thuở nhỏ, bố mẹ đi làm cả ngày, việc cơm nước trong nhà mẹ tôi lo toan chu đáo, nhưng bà luôn cắt đặt cho mấy chị em tôi mỗi người một việc. Tôi được giao việc vo gạo, chẻ củi… Các em thì nhặt rau, rửa bát… Sáng sáng, trước khi đi trực chiến giao thông ngoài cầu phao sông Hồng, mẹ tôi luôn dặn dò, nhưng thường không hôm nào giống hôm nào: “Hôm nay con đong hai bơ gạo nhé, lấy thêm mấy nắm mì để sẵn, độn vào cơm…” “Bác Dung về ăn cơm trưa nay, con đong hai bơ một gạt nhé...” “Con chịu khó đong cho mẹ ba bơ gạo rồi đi xếp hàng đổi bún. Chiều mẹ mua mấy lạng thịt nướng chả, nhà ta làm bữa cải thiện, lâu rồi chẳng có tí mỡ nào...” Tôi cứ thế mà làm: Mở cái thùng gạo vơi, lấy cái ống bơ cũ kỹ đã mòn sáng bóng, đong gạo đúng như mẹ dặn...

Từ ống bơ đến bơ bò
“Bố ơi, tại sao lại gọi cái lon sắt tây ấy là ống bơ?”

Cái ống bơ ấy - nó nằm trong thùng gạo nhà tôi từ ngày nảo ngày nào tôi cũng chẳng nhớ nữa. Chỉ biết là từ khi lớn lên đã thấy nó nằm ở đấy rồi.

Một hôm, tôi tò mò bỏi bố: “Bố ơi, tại sao lại gọi cái lon sắt tây ấy là ống bơ?” Bố tôi bèn lục trong thùng đồ nghề thợ nguội cũ của ông ra một cái hộp sắt tây đựng ốc vít. Cái hộp trông giống hệt như cái bơ đong gạo nhà tôi. Ông giải thích: “Đây là vỏ hộp đựng bơ của lính Tây đem vào Hà Nội. Ăn xong người ta vứt đi. Bố lượm về dùng. Một cái để đong gạo, cái còn lại bố đựng ốc vít.” Bố tôi cũng bảo, sở dĩ thời đó, lấy cái lon này để đong gạo vì các bà ngoài chợ quen dùng nó để đong các thứ như một tiêu chuẩn đo lường.

Cái hộp đựng bơ của lính Pháp ngày xưa, tiếng Pháp viết là Beurre, đọc gần như từ “bơ” của tiếng Việt. Tò mò về cái ống bơ, tôi tra từ điển thì thấy miêu tả: “Ống là vật hình trụ, rỗng và dài.” Về hình dáng, cái hộp đựng bơ không hề giống cái ống, sao lại gọi là “ống bơ” được? Tôi thắc mắc với bố, ông suy nghĩ một lúc và bảo tôi lấy từ điển ra tra thêm. Thì ra đồ đựng, đồ đong của người Việt mình có mấy loại như sau:

Cái cóng: Thứ đồ đựng bằng sành hình trụ, miệng rộng có nắp đậy, thân hơi phình, đáy lồi.

Lon: thứ đồ đựng bằng kim loại hình trụ hay thứ vại nhỏ, chậu nhỏ bằng sành…

Bố con tôi ngờ rằng “ống bơ” là do người ta đọc chệch từ “cóng” mà ra, bởi có nơi người ta gọi cái vỏ hộp sữa bò là cái “cóng bơ”. Chẳng biết có đúng không. Còn người ta gọi cái lon sữa bò là có lý của nó.

Thôi để các nhà ngôn ngữ học giải quyết.

Các bà bán hàng ngoài chợ khi đong gạo hay ngô, đỗ thuở xưa thường dùng các loại đấu, ca sắt…, nay có thêm cái cóng bơ hay cái ống bơ cũng thuận tiện vì gần như nhà nào cũng dùng để đong gạo.

Người ta có hai lối đong. Lối đong có ngọn gọi là “bơ đầy”, đong ngang miệng ống bơ thì gọi là “bơ gạt”. Lắm anh đi chợ có máu tham, khi đong cứ đòi tự đong lấy, hai tay be miệng cái ống bơ cho dôi ra. Thế là lại mè nheo mặc cả vui đáo để.

Sau này, loại vỏ đồ hộp đựng bơ hình như hiếm dần và một loại vỏ đồ hộp khác phổ biến hơn là hộp đựng sữa bò đặc có đường xuất hiện. Thế là cái hộp đựng sữa bò dần dần trở nên thông dụng trong việc đong hàng ngoài chợ. Đi chợ ở mạn ngược, hay nghe thấy người ta hay mặc cả mấy nghìn một bơ bò đậu, một bơ bò chè… Và rồi cái vỏ hộp đựng sữa bò, vốn chẳng liên quan gì đến cái cóng đựng bơ, tự nhiên có một cái tên mới là “bơ bò”.

Từ ống bơ đến bơ bò

Thuở nhỏ, lũ trẻ con chúng tôi thích học đòi người lớn. Thấy mẹ nấu cơm, nấu cháo cũng muốn bắt chước nấu xem mình có làm được không. Chúng tôi kiếm cái ống bơ, nhặt mấy cành cây khô, mỗi đứa lẻn về nhà nhón mấy nhúm gạo rồi ra đầu ngõ đặt ba cục gạch, góp gạo thổi cơm chung… Cơm chẳng ra cơm, cháo chẳng ra cháo nhưng vui đáo để.

Tưởng cái trò nấu cơm ống bơ ấy chỉ dành cho con trẻ, thế mà người lớn cũng có lúc phải dùng đến đấy. Tôi còn nhớ có lần được hầu rượu cụ Văn Cao khi vợ chồng nhạc sĩ đến thăm ông nhạc tôi. Các cụ ngồi ôn với nhau chuyện thời kháng chiến chống Pháp trên Phú Thọ, cả chuyện phải vượt qua gian khổ, đói rét ra sao. Chuyện là, có bữa cụ Văn Cao và ông nhạc tôi kiếm đâu được chút đậu xanh và cục đường đỏ, bèn cho vào cái ống bơ, nhóm lửa bằng vách nứa rút từ lán trại trong rừng, làm nồi “lục tào xá” nóng hổi giữa đêm đông rừng Việt Bắc rồi đàm đạo văn chương thế sự.

Chuyện các cụ kể tưởng như mới hôm qua mà hai cụ ra đi cũng đã hơn chục năm rồi.

Hà Nội 19/3/2012

Tác giả Vũ Thế Long

tudonghoangaynay.vn

tan-hoang-minh
Tin bài khác
IEA cảnh báo thế giới có nguy cơ không đạt mục tiêu năng lượng tái tạo năm 2030

IEA cảnh báo thế giới có nguy cơ không đạt mục tiêu năng lượng tái tạo năm 2030

Công suất năng lượng tái tạo toàn cầu dự kiến đạt 9.710 GW vào năm 2030, thấp hơn mục tiêu tăng gấp ba lần so với năm 2022, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo.
Ba xu hướng AI định hình tự động hóa sản xuất năm 2027

Ba xu hướng AI định hình tự động hóa sản xuất năm 2027

Kiểm soát chất lượng tự điều chỉnh, AI không gian và robot tích hợp AI vật lý được dự báo là ba xu hướng nổi bật của ngành sản xuất trong năm 2027, thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ thử nghiệm AI sang ứng dụng trực tiếp trên dây chuyền.
BSR tài trợ 5 tỷ đồng xây dựng nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An

BSR tài trợ 5 tỷ đồng xây dựng nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An

Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) vừa khánh thành, bàn giao công trình Nhà đa năng tại Trường THCS Thăng An (TP. Đà Nẵng), góp phần hoàn thiện cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giáo dục và tạo điều kiện phát triển toàn diện cho học sinh.
TP.HCM khai thác 100 xe giường nằm thuần điện đi Đà Lạt và miền Tây

TP.HCM khai thác 100 xe giường nằm thuần điện đi Đà Lạt và miền Tây

Trang bị bộ pin 357 kWh cho tầm hoạt động 450 km mỗi lần sạc, 100 xe giường nằm thuần điện vừa chính thức vận hành trên 3 tuyến liên tỉnh từ TP.HCM.
Path robotics đẩy mạnh phát triển AI vật lý trong sản xuất

Path robotics đẩy mạnh phát triển AI vật lý trong sản xuất

Path Robotics, doanh nghiệp công nghệ có trụ sở tại bang Ohio (Mỹ), vừa huy động thành công 300 triệu USD trong vòng gọi vốn Series E nhằm mở rộng nền tảng trí tuệ nhân tạo vật lý (Physical AI) cho lĩnh vực sản xuất. Nguồn vốn mới sẽ được đầu tư vào phát triển các ứng dụng robot, mở rộng nhiệm vụ tự động hóa và tăng cường đào tạo mô hình AI. Sau vòng gọi vốn, công ty được định giá 2,45 tỷ USD, nâng tổng số vốn huy động từ khi thành lập năm 2018 lên hơn 610 triệu USD.
Hà Nội miễn phí vé tham quan nhiều địa điểm văn hóa dịp 24/11

Hà Nội miễn phí vé tham quan nhiều địa điểm văn hóa dịp 24/11

Nhân Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, nhiều địa điểm văn hóa tại Hà Nội triển khai chương trình miễn phí vé tham quan. Đây là cơ hội để người dân khám phá những công trình di sản, bảo tàng nổi tiếng mà không tốn chi phí vào cửa.
Sân bay Gia Bình thúc đẩy kết nối hàng không toàn cầu tại Routes World 2026

Sân bay Gia Bình thúc đẩy kết nối hàng không toàn cầu tại Routes World 2026

Tham gia Routes World 2026 tại Đức, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đã có hơn 30 cuộc gặp với các hãng hàng không và đối tác quốc tế, mở rộng cơ hội hợp tác phát triển mạng đường bay, vận tải hàng hóa và kết nối hàng không khu vực.
TECHPRO NEXT 2026: Kiến tạo nền tảng vận hành thông minh cho tòa nhà thế hệ mới

TECHPRO NEXT 2026: Kiến tạo nền tảng vận hành thông minh cho tòa nhà thế hệ mới

Hội thảo TECHPRO NEXT 2026 giới thiệu nhiều giải pháp AIoT, Edge AI và tích hợp hệ thống, hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành tòa nhà; đồng thời đánh dấu sự ra mắt dịch vụ TECH TAILOR dành cho doanh nghiệp SME.
GM lên kế hoạch tăng 20% ứng dụng robot tại các nhà máy Bắc Mỹ

GM lên kế hoạch tăng 20% ứng dụng robot tại các nhà máy Bắc Mỹ

General Motors (GM) đặt mục tiêu tăng 20% mức độ sử dụng robot và các công nghệ tự động hóa tại các nhà máy ở Bắc Mỹ vào năm 2028, trong bối cảnh chi phí lao động và sản xuất trong nước gia tăng.
Chuẩn hóa dữ liệu - nền tảng để ai thúc đẩy tự động hóa sản xuất

Chuẩn hóa dữ liệu - nền tảng để ai thúc đẩy tự động hóa sản xuất

Trong xu hướng chuyển đổi số công nghiệp, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật công nghiệp (IIoT) và mô hình kỹ thuật số đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong các nhà máy. Tuy nhiên, một thách thức lớn đặt ra không nằm ở năng lực xử lý của thuật toán mà ở chất lượng và tính nhất quán của dữ liệu đầu vào. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng khai thác AI hiệu quả trong hoạt động sản xuất.
master